Ρωσία: Η πολυδάπανη πτώχευση της ΦΚ Μόσχας

 

Κάποιος θα μπορούσε να ερμηνεύσει τη Τορπέντο Μόσχας ως κυβερνητικό κλαμπ που έφτασε στο peak του κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και όχι τόσο ως ποδοσφαιρικό σύλλογο.

Για να το ξεκαθαρίσουμε το όνομα προέρχεται από τους ιστορικούς ιδιοκτήτες του κλαμπ, τη ZiL η οποία κατασκεύαζε αυτοκίνητα και φορτηγά κατά τη Σοβιετική εποχή. Η Τορπέντο ήταν ένας από τους πιο επιτυχημένους συλλόγους στη πρώην Σοβιετική Ένωση, συμμετέχοντας και στις 46 χρονιές της Top League και φτάνοντας σε 15 τελικούς Σοβιετικού Κυπέλλου επικρατώντας στους έξι από αυτούς.

Το 1997 η Ρωσία στεκόταν στη μέση μιας οικονομικής κρίσης, αναγκάζοντας τη ZiL να πουλήσει τη Τορπέντο στη Luzhniki OJSC. Ωστόσο σε μια κατάσταση που θύμιζε αρκετά ΜΚ Ντονς και Γουίμπλεντον, ο Διευθύνων Σύμβουλος Valery Nosov αποφάσισε ότι η ZiL χρειαζόταν μια νέα ομάδα. Η Τορπέντο ZiL - όπως ονομάστηκε - εισχώρησε στο Ρώσικο ποδόσφαιρο από τη τέταρτη κατηγορία, ενώ η αρχική Τορπέντο παρέμεινε στην Premier League.

Λίγοι περίμεναν να εκτυλιχθεί σε τόσο γρήγορο βαθμό η άνοδος της Τορπέντο ZiL. Οι συνεχόμενοι προβιβασμοί σήμαιναν ότι το 1999 ήταν στη δεύτερη κατηγορία, μόλις μια κατηγορία κάτω από το "παρένθετο" σύλλογο τους. Αφού έχασαν για λίγο την άνοδο στη πρώτη τους προσπάθεια, το 2000 η Τορπέντο ZiL τερμάτισε δύο βαθμούς πάνω από τη Ρούμπιν Καζάν για να λάβει μια θέση στη Premier League το 2001.

Εκεί τους περίμενε η Τορπέντο Μόσχας, φρέσκια από την κατάληψη της τρίτης θέσης. Ο πρώτος αγώνας μεταξύ των δυο ομάδων πραγματοποιήθηκε στις 23 Ιουνίου του 2001 και έληξε ισόπαλος (1-1) χάρη στην ισοφάριση της Τορπέντο ZiL στο 89' από τον Valeri Klimov. Στο τέλος η Τορπέντο Μόσχας τερμάτισε τέταρτη, ενώ η Τορπέντο ZiL απέφυγε τον υποβιβασμό για τρεις βαθμούς: ένα κατόρθωμα που θα επαναλάμβανε την επόμενη σεζόν.

Σαν να μην ήταν ήδη αρκετά μπερδεμένα τα πράγματα, με τους δύο συλλόγους να χρησιμοποιούν ίδια χρώματα και πρακτικά το ίδιο σήμα το 2003 έγιναν χειρότερα. Ανίκανη να χρηματοδοτήσει έναν ποδοσφαιρικό σύλλογο της μεγάλης κατηγορίας η ZiL αναγκάστηκε και πάλι να πουλήσει τον σύλλογο. Σε μια κωμική κατάσταση η ZiL δημιούργησε μια άλλη ομάδα, αυτή τη φορά γνωστή ως Τορπέντο RG Μόσχας. Τρεις ενσαρκώσεις του ίδιου συλλόγου κατέλαβαν πλέον το σύστημα του Ρωσικού πρωταθλήματος.

Επιδιώχθηκε τελικά κάποια διαφοροποίηση όταν οι νέοι ιδιοκτήτες Norilsk Nickel μετονόμασαν την Τορπέντο ZiL σε Τορπέντο Μέταλουργκ. Σε μια προσπάθεια να διεκδικήσουν τη νομιμότητα ως η μοναδική Τορπέντο, το 2003 προσέλαβαν τον Valentin Ivanov -  ένα θρύλο της Τορπέντο τις δεκαετίες του '50 και του '60 - ως υπηρεσιακό προπονητή. Οι εντός έδρας αγώνες πραγματοποιήθηκαν επίσης στο στάδιο Eduard Streltsov της Τορπέντο. Παρά αυτές τις οπισθοδρομικές ενέργειες, η μακροπρόθεσμη πρόθεση δεν ήταν να ταράξει αλλά μάλλον να φύγει εντελώς από τη Μόσχα.

Προορισμός της επιλογής ήταν το Κρασνογιάρσκ: μια πόλη στη Σιβηρία σε απόσταση 4000 χιλιομέτρων, μια πτήση πέντε ωρών δυτικά της Μόσχας. Το σκεπτικό για μια τέτοια τοποθεσία οφειλόταν στο ότι οι επιχειρήσεις της Norilsk Nickel βασίζονταν γύρω από αυτήν την περιοχή. Η εταιρεία επρόκειτο να παρέχει το ήμισυ της χρηματοδότησης, με το άλλο μέρος να προέρχεται από την τοπική αυτοδιοίκηση.

Μια τέτοια συνεργασία προέκυψε μέσω του Alexander Khloporin, του προέδρου του διοικητικού συμβουλίου της Norilsk Nickel, όντας βολικά και κυβερνήτη της πόλης. Η συμφωνία χάλασε ωστόσο, όταν μια κοινωνική κρίση ανάγκασε τον Khloporin να προσφέρει κεφάλαια σε άλλα πιο επείγοντα ζητήματα.

Το 2004 αποφασίστηκε μέσω μιας κοινής πρωτοβουλίας μεταξύ της Norilsk Nickel και της κυβέρνησης της Μόσχας ότι η Τορπέντο Μέταλουργκ θα μετονομαστεί σε ΦΚ Μόσχας. Αυτή η απόφαση βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στην εμπορευσιμότητα, εμπνευσμένη από απλά Ευρωπαϊκά παραδείγματα όπως η Κοπεγχάγη, το Πόρτο και η Ρόμα.

Ο δήμαρχος Yuri Luzkhov έπαιξε βασικό ρόλο στην απόφαση, δεσμευόμενος να ενεργήσει ως χορηγός του συλλόγου. Ήταν η αγάπη του να φορά ένα καπέλο στους αγώνες που οδήγησε στο παρατσούκλι "καπελάδες" από άλλους οπαδούς, μαζί με το επίσημο σκόπιμα προωθούμενο ψευδώνυμο "πολίτες".

Με το νέο του όνομα ο σύλλογος άρχισε επιτέλους να αποκτά δυναμική. Στην πρώτη της σεζόν, η ΦΚ Μόσχας βελτιώθηκε τερματίζοντας ένατη με προπονητή τον Valeriy Petrakov, ενώ αποκλείστηκε στα ημιτελικά του Κυπέλλου Ρωσίας από την Κρίλια Σοβέτοφ. Ένα κακό ξεκίνημα το 2005 οδήγησε στην απόλυση του Petrakov τον Ιούλιο. Ο αντικαταστάτης του Leonid Slutsky (μελλοντικός προπονητής της ΤΣΣΚΑ Μόσχας και της εθνικής ομάδας) θα κατεύθυνε τον σύλλογο σε νέα ύψη.

Το πρώτο του παιχνίδι ήταν η νίκη με 3-1 επί της Σπαρτάκ με ένα εκπληκτικό σόλο από τον πρώτο σκόρερ όλων των εποχών του συλλόγου Hector Bracamonte. Παραλαμβάνοντας τη μπάλα στο κέντρο του γηπέδου, ο Αργεντινός περασε τον Radoslav Kovac  και ο Clemente Rodriguez να συγκρουστεί με τον συμπαίκτη του Nemanja Vidic. Αντιμέτωπος στο ενας εναντίον ενός με τον Wojciech Kowalewski, ο Bracamonte προσπέρασε εύκολα τον τερματοφύλακα και πλάσαρε σε κενή εστία.

Παρά την αποτυχημένη προσπάθεια για την απόκτηση του Yossi Benayoun από τη Ρασίνγκ Σανταντέρ, ακολούθησαν και άλλες δύο νίκες επί της Ντιναμό Μόσχας και της Ζενίτ καθώς ο Slutsky οδήγησε την ΦΚ Μόσχας στην πέμπτη θέση. Βγαίνοντας στην Ευρώπη για πρώτη φορά στην ιστορία της μέσω του Κυπέλλου Ιντερτότο, θα περνούσε εύκολα τη Λευκορώσικη Παρτιζάν Μινσκ πριν αποκλειστεί από τη Χέρτα Βερολίνου.

Το αυξημένο προφίλ που προέκυψε από αυτή τη πορεία σε συνδυασμό με τα όμορφα τσεκ επιταγής, σήμαινε ότι άρχισαν να έρχονται γνωστοί παίκτες. Το 2006 ο πρώην αρχηγός της ΤΣΣΚΑ Sergey Semak ήρθε από την Παρί Σεν Ζερμέν, ακολουθούμενος από τον Pablo Barrientos της Σαν Λορέντζο στα μέσα της σεζόν. Υπήρχαν επίσης ισχυροί δεσμοί με τον Luis Figo, μόνο που δεν προχώρησε η μεταγραφή αφού η σύζυγός του αρνήθηκε να μετακομίσει στη Μόσχα. Παρόλα αυτά, οι "καπελάδες" κατάφεραν να τερματίσουν στην έκτη θέση, ενώ σε μια σκληρή ειρωνεία η Τορπέντο υποβιβάστηκε.

Το 2007 ο Slutsky πέτυχε το μέγιστο επίτευγμά του οδηγώντας τους "πολίτες" στην τέταρτη θέση στο πρωτάθλημα. Εκείνη τη σεζόν πάλεψε με τη Ζενίτ και τη Σπαρτάκ για τον τίτλο στο μεγαλύτερο μέρος της και έφτασε μέχρι τον τελικό του Κυπέλλου Ρωσίας. Τον Μάιο του 2007 οδήγησε τη Λοκομοτίβ Μόσχας στην παράταση, με τον Σκωτσέζο Garry O'Connor να τη πληγώνει.

Στο τέλος της σεζόν ο Slutsky έφυγε, με προπονητές όπως ο Vicente del Bosque και ο Zdeněk Zeman να συζητούν ώστε να τον αντικαταστήσουν. Ωστόσο και οι δύο περιπτώσεις κατέρρευσαν, με τον πρώην προπονητή της Ουκρανίας και νικητή της Χρυσής Μπάλας το 1975 Oleg Blokhin να επιλέγεται καθώς γνωστά ονόματα συνέχιζαν να φτάνουν.

Ο Maxi Lopez ήρθε από τη Μπαρτσελόνα, ενώ ο σύλλογος αναζητούσε ταλέντα και στο Παγκόσμιο Κύπελλο Under 20 της FIFA στον Καναδά. Οι σκάουτερ συνάντησαν τους εκπροσώπους και του Angel Di Maria και του Ever Banega, προτού καταλήξουν στον Maxi Moralez. Ενώ δεν εντυπωσίασε εκ των υστέρων, εκείνη την εποχή ο Moralez ήταν περιζήτητος έχοντας κερδίσει την Ασημένια Μπάλα του τουρνουά με μια σειρά από εκπληκτικές εμφανίσεις, ιδιαίτερα στον προημιτελικό εναντίον του Μεξικού.

Μαζί του θα μπορούσε κάλλιστα να ερχόταν και ο συμπατριώτης του Ezequiel Lavezzi, τον οποίο σύστησε ο Barrientos. «Αν τον πάρουμε θα γίνουμε πρωταθλητές», φέρεται να τόνισε στους διοικούντες του συλλόγου, σε σημείο να προσφερθεί να πληρώσει και ο ίδιος μερίδιο για τη μεταγραφή. Τελικά όμως, αυτή η κίνηση όπως και τόσες άλλες αποδείχθηκε ότι δεν ήταν τίποτα άλλο παρά ένας κοπανιστός αέρας.

Παρά την επένδυσή τους, οι "καπελάδες" δεν κατάφεραν να επαναλάβουν την επιτυχία της προηγούμενης σεζόν. Το 2008 τερμάτισαν στην απογοητευτική ένατη θέση, με τον Blokhin να κατηγορείται ότι υιοθέτησε μια πολύ σκληρή γραμμή πειθαρχίας. Ήταν ιδιαίτερα καυστικός για τον Moralez σχολιάζοντας όταν τον ειδε στην πρώτη του προπόνηση, «τι μωρό είναι αυτό;» Ο Ουκρανός θα πλήρωνε το τίμημα στο τέλος της σεζόν, με την επόμενη χρονιά του 2009 να αποδεικνύεται η τελευταία της ΦΚ Μόσχας.

Οι περιστάσεις είχαν αρχίσει να ξετυλίγονται τον Απρίλιο του 2007 όταν ο Mikhail Prokhorov  παραιτήθηκε από διευθύνων σύμβουλος της Norilsk Nickel και πούλησε τις μετοχές του στον εταίρο επιχειρηματία Vladimir Potanin. Παρά το γεγονός ότι ήταν ένας από τους πλουσιότερους άνδρες στη Ρωσία, ο Potanin δεν ενδιαφερόταν για το ποδόσφαιρο. Αυτό ελάχιστα βοηθήθηκε από το γεγονός ότι ο σύλλογος είχε τον χαμηλότερο μέσο όρο προσέλευσης στο πρωτάθλημα.

Στις 5 Φεβρουαρίου του 2010, η εταιρεία δήλωσε ότι δεν μπορούσε πλέον να δικαιολογήσει τη χρηματοδότηση του συλλόγου, με όλους τους παίκτες να ζητούν να βρουν νέο εργοδότη. Σε απάντηση 11 οπαδοί έκαναν απεργία πείνας και η Ρωσική ομοσπονδία τους έδιωξε από τη Premier League.

Υπήρχε περισσότερο από ένα βαθμό συνωμοσίας καθώς η Norilsk Nickel αρνήθηκε να πουλήσει το κλαμπ. Αυτές οι υποψίες δεν κατάφεραν να αμβλυνθούν όταν η θέση τους στο πρωτάθλημα απονεμήθηκε στην Alania Vladikavkaz, τον σύλλογο που εδρεύει στην περιοχή όπου ο Khloponin είχε μόλις γίνει κυβερνήτης. Η κίνηση αυτή φέρεται να αύξησε την τοπική δημοτικότητά του, ωστόσο είναι επίσης λογικό δεδομένου ότι οι πρωταθλητές του 1995 τερμάτισαν τρίτοι στη δεύτερη κατηγορία.

Η αμφισβητούμενη πολιτική τοποθέτησε επίσης το τελευταίο καρφί στο φέρετρο της ΦΚ Μόσχας. Επιστρέφοντας στην τέταρτη κατηγορία εγκατέλειψε 13 χρόνια νωρίτερα, ο σύλλογος έκλεισε τα στόρια του το φθινόπωρο του 2010 μετά την απομάκρυνση του Luzhkov από Δήμαρχος. Αυτά ήρθαν μετά από διάταγμα του Προέδρου Dmitry Medvedev όπου μίλησε αόριστα για «απώλεια εμπιστοσύνης».

Όσον αφορά τους άλλους δύο συλλόγους της Τορπέντο; η δεύτερη ενσάρκωση της ZiL χρεοκόπησε το 2011 χωρίς ποτέ να καταφέρει τα αποτελέσματα των προκατόχων τους. Εν τω μεταξύ η ZiL αγόρασε την αρχική Τορπέντο Μόσχας το 2009, πετυχαίνοντας τη δική της σημαντική άνοδο από την τέταρτη κατηγορία έως τη Premier League το 2014. Εκεί έμεινε μόνο για μια χρονιά και στάλθηκε πίσω στην τρίτη κατηγορία στο χείλος της οικονομικής καταστροφής της.

Η Τορπέντο έκτοτε έχει ανακάμψει παίρνοντας την άνοδο στην Premier League αυτή τη σεζόν. Άλλοι σύλλογοι ωστόσο όπως η Άμκαρ Περμ, η Κούμπαν Κρασνοντάρ και η ΦΚ Τόσνο δεν στάθηκαν τόσο τυχεροί. Όλοι φιναλίστ κυπέλλου τα τελευταία χρόνια αποδεικνύουν ότι η διάλυση τους είναι απλώς μέρος του τοπίου στη Ρωσία. Λίγοι όμως έχουν την ίδια ιστορία με την ΦΚ Μόσχας.

Πέρασαν σχεδόν δώδεκα χρόνια από τότε που η Norilsk Nickel ανακοίνωσε επίσημα ότι ο σύλλογος έπαψε να υπάρχει. Στα δώδεκα χρόνια που πέρασαν είναι συζητήσιμο σε πόσους λείπει. Μπορεί να ήταν μια πολιτικοποιημένη και χωρίς ιδιαίτερη υποστήριξη ομάδα όμως η ΦΚ Μόσχας για μια σύντομη περίοδο ανέτρεψε την καθιερωμένη τάξη του Ρωσικού ποδοσφαίρου.