Γκρέτνα: Ρεκόρ προβιβασμών, τελικός κυπέλλου, Ευρώπη και διάλυση μέσα σε έξι χρόνια

 

Αγορασμένη επιτυχία: είναι μια έκφραση που (ίσως σωστά) απευθύνεται σε έναν μεγάλο αριθμό ποδοσφαιρικών συλλόγων. Από σύγχρονους γίγαντες όπως η Τσέλσι, η Μάντσεστερ Σίτι και η Παρί Σεν Ζερμέν, μέχρι τους νεαρούς διεκδικητές της Λειψίας και της Νιουκάστλ, τα χρήματα - όπως φαίνεται - είναι το παν στο ποδόσφαιρο. 

Είναι ένα θέμα που διχάζει φυσικά. Οι ρομαντικοί σπεύδουν να κατηγορούν αυτούς τους συλλόγους, καθώς η έλλειψη ιστορίας τους σε κορυφαίο επίπεδο καθιστά παράνομη τη νέα επιτυχία τους. Ένα αθέμιτο πλεονέκτημα που ισοδυναμεί με οικονομικό ντόπινγκ και όχι τόσο με το μακροπρόθεσμο πλάνο ενός δισεκατομμυριούχου. Οι άλλοι –θα μπορούσαμε να τους ονομάσουμε ρεαλιστές– θα αντικρούσουν ότι στον ολοένα και πιο εμπορευματοποιημένο κόσμο του ποδοσφαίρου, η επιτυχία παράγει πλούτο, ο οποίος με τη σειρά του γεννά περαιτέρω επιτυχία. Το σπορ είναι υψηλού διακυβεύματος και αν θέλεις μια θέση στη κορυφή, θα πρέπει λαϊκά να τα σκάσεις.

Και οι δύο πλευρές έχουν τα δίκια τους, αλλά και οι δύο είναι αναμφίβολα ενωμένες στο πάθος τους για μια ξεχασμένη εποχή. Μια εποχή όπου το στοίχημα δεν υπήρχε πριν οι μάχες του ποδοσφαίρου φτάσουν στο ζενίθ τους. Εκείνες τις ρομαντικές μέρες που μια ομάδα μπορούσε να εμφανιστεί από το πουθενά, ανεβαίνοντας τις κατηγορίες και φτάνοντας στην κορυφή χωρίς το αστρονομικό μπάτζετ.

Το πανάξιο αουτσάιντερ θα έχει αναμφίβολα πάντα τη θέση του στην ιστορία του ποδοσφαίρου: δείτε τη Νότιγχαμ Φόρεστ του Clough για παράδειγμα, ή καλύτερα σκεφτείτε τη θρυλική πλέον ομάδα της Λέστερ, τον κορυφαίο αναχρονισμό του ποδοσφαίρου, μια ομάδα που υπενθύμιζε σε όλους ότι το αδύνατο ήταν ακόμα δυνατό. 

Κάπου στη μέση αυτού βρίσκεται η Gretna Football Club, που καταλαμβάνει τη γκρίζα περιοχή μεταξύ του υπέρτατου αουτσάιντερ και του μη βιώσιμου ματαιόδοξου πλάνου. 

Προερχόμενη από μια μικρή πόλη της Σκωτίας κοντά στα σύνορα με την Αγγλία, η Γκρέτνα πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας της αγωνιζόμενη στα ερασιτεχνικά πρωταθλήματα της Αγγλίας προτού υποβάλει επιτυχώς αίτηση για να πάρει τη θέση των εκλιπόντων Airdrieonians στη χαμηλότερη επαγγελματική κατηγορία της πυραμίδας της Σκωτίας για τη σεζόν 2002/03.

Σύντομα το σύλλογο τον αγόρασε ο εκκεντρικός εκατομμυριούχος Brooks Mileson, ο οποίος επέβλεψε την άνοδό τους από την αφάνεια στη κορυφαία κατηγορία. Κατά τη διάρκεια της παρουσίας του αγωνίστηκαν στο τελικό του Κυπέλλου Σκωτίας και μάλιστα έφερε το Ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο στην Γκρέτνα, πριν εκραγεί θεαματικά και κηρύξει πτώχευση. Όλα αυτά μέσα σε έξι μόλις χρόνια.

Σε ένα άθλημα γεμάτο με πεσμένους γίγαντες, η Γκρέτνα πρέπει καλύτερα να περιγραφεί ως πεσμένος νάνος. Η αξιοσημείωτη και γρήγορη άνοδός της στην κορυφή μοιάζει σε μια άλλη ζωή σε σύγκριση με τη σχεδόν στιγμιαία πτώση της. Επικρίνετε την Τσέλσι και τη Μάντσεστερ Σίτι όσο θέλετε, αλλά είναι άδικο να τις χαρακτηρίζεται ως πλαστικούς συλλόγους μιας και τις δύο πάντα τις συνόδευε μια αξιότιμη ιστορία. Τη Γκρέτνα από την άλλη δεν τη συνόδευε τίποτα.

Μια πόλη με πληθυσμό κάτω από 3.000 κατοίκους, η άνθιση τους έγινε δυνατή χάρη στην οικονομική υποστήριξη του Mileson. Ενώ η επιτυχία στο κορυφαίο επίπεδο απαιτεί απίστευτα χρηματικά ποσά, το Σκωτσέζικο ποδόσφαιρο αντιστράφηκε με σχετικά μέτριες επενδύσεις. Ο Mileson ακολούθησε ένα απλό μοντέλο: στρατολόγησε έμπειρους επαγγελματίες - συχνά στο τέλος της καριέρας τους - από τις μεγαλύτερες κατηγορίες του Σκωτσέζικου ποδοσφαίρου. Όχι τόσο γνωστά ονόματα, αλλά παίκτες με πέρασμα από ομάδες όπως οι Αμπερντίν, Σεντ Τζόνστον  και Χιμπέρνιαν. 

Το φυλαχτό της, ωστόσο προήλθε από τη μικρούλα Ιστ Φάιφ. Ο επιθετικός Kenny Deuchar. Ρωτήστε όποιον θυμάται να σας πει έναν παίκτη της Γκρέτνα και πιθανότατα θα σας αναφέρει το Deuchar. Ένας εξειδικευμένος γιατρός – ο οποίος συνέχισε να ασκεί σε μερική απασχόληση στο Γενικό Νοσοκομείο Wishaw καθ’ όλη τη διάρκεια της παραμονής του στον σύλλογο – τα γκολ του κουβάλησαν την Γκρέτνα σε όλες τις κατηγορίες. Τα επιτεύγματα του τον έκαναν γνωστό κυρίως μεταξύ των τηλεθεατών του Sky Sports Soccer Saturday, εκεί όπου ο παρουσιαστής Jeff Stelling αναφερόταν στον «καλό γιατρό». 

Με 63 γκολ σε 93 εμφανίσεις, η ιστορία του Deuchar αξίζει το δικό της άρθρο. Τα επιτεύγματα του περιλαμβάνουν τη κατάρριψη του ρεκόρ για τα περισσότερα τέρματα σε μια χρονιά στην τρίτη κατηγορία της Σκωτίας, με 38 σε 30 αγώνες, όπως και την ισοφάριση του Βρετανικού ρεκόρ του Jimmy Greaves για τα περισσότερα χατ-τρικ σε μια χρονιά (έξι). Μετά την Γκρέτνα συνέχισε να παίζει για τη Ρεάλ Σολτ Λέικ στη Major League Soccer, όπου σκόραρε μια φορά μόνο και σημείωσε άλλο ένα ακυρωθέν τέρμα απέναντι στους Λ.Α. Γκάλαξι του David Beckham. Μια αληθινή ιστορία από τη φτώχεια στα πλούτη. 

Βέβαια ο Mileson είναι αυτός που πρέπει να πάρει τα περισσότερα εύσημα (και ευθύνες) για την απίστευτη ιστορία τους. Μια διχαστική προσωπικότητα στο Σκωτσέζικο ποδόσφαιρο, εδώ και καιρό είχε φλερτάρει με την ιδέα της ιδιοκτησίας ενός συλλόγου. Πολλές δωρεές σε διάφορα κλαμπ υποστηρικτών χαμηλών κατηγοριών ακολουθήθηκαν από το όχι στην εξαγορά της Καρλάιλ. Η νεοφώτιστη Γκρέτνα αποδείχθηκε πιο δεκτική στις προθέσεις του και παρείχε μια πλατφόρμα για τις φιλοδοξίες του. Η επένδυσή ύψους οκτώ εκατομμυρίων λιρών ώθησε την Γκρέτνα να πετύχει διαδοχικούς προβιβασμούς από το 2004 έως το 2007. 

Οι επικριτές μπορεί να απορρίψουν αυτό το επίτευγμα υπό το πρίσμα της οικονομικής δύναμης της Γκρέτνα, αλλά καλό θα ήταν να θυμούνται ότι ακόμη και η πανίσχυρη Ρέιντζερς δεν κατάφερε να επαναλάβει αυτό το κατόρθωμα μετά τη πτώση της στην τελευταία κατηγορία το 2012 και μάλιστα με πολύ μεγαλύτερους πόρους. Αναμφισβήτητα η πιο μεγάλη στιγμή ήταν η εμφάνιση της Γκρέτνα στο τελικό του Κυπέλλου Σκωτίας το 2006, μια γενναία ήττα κόντρα στη Χαρτς. Η τότε ομάδα της δεύτερης κατηγορίας ώθησε την αντίπαλο της μέχρι τη διαδικασία των πέναλτι μετά από το 1-1 στη κανονική διάρκεια και στη παράταση.

Όσο οδυνηρή κι αν ήταν η ήττα, αναμφίβολα μετριάστηκε από το γεγονός ότι η παρουσία τους στο τελικό τους εγγυήθηκε την έξοδο στην Ευρώπη την επόμενη σεζόν, καθώς η Χαρτς προκρίθηκε στο Champions League μέσω του πρωταθλήματος. Το ευρωπαϊκό ταξίδι θα αποδεικνυόταν σύντομο: η Γκρέτνα έπεσε από το πρώτο εμπόδιο μετά την ήττα με 7-3 συνολικό σκορ από την Ντέρι Σίτι, αλλά η ίδια η εμφάνισή της έμοιαζε μια μεγάλη νίκη για έναν σύλλογο που είχε γίνει επαγγελματίας τέσσερα χρόνια νωρίτερα.

Η κοιμώμενη πόλη της Γκρέτνα θα είχε γίνει καλός στόχος και για τους κλέφτες την ημέρα του τελικού του Κυπέλλου Σκωτίας. Σχεδόν κάθε κάτοικος της πόλης έκανε το ταξίδι στη Γλασκώβη για τον αγώνα. Ίσως και οποιοσδήποτε επίδοξος διαρρήκτης να πήγε μαζί τους καθώς η Γκρέτνα κουβάλησε ανεξήγητα 12.000 οπαδούς στο Χάμπντεν, το τετραπλάσιο από τον πληθυσμό τους. Ανάμεσά τους στεκόταν ο Mileson, ντυμένος με καθημερινά ρούχα και φωνάζοντας στο πλευρό τους.

Πάντα ένας άνθρωπος του λαού, ο Mileson ξεχωρίζει από άλλους εκατομμυριούχους ιδιοκτήτες στην αφοσίωσή του στο πλάνο του. Συχνά βρέθηκε να δουλεύει στο εκδοτήριο εισιτηρίων του συλλόγου, κάθε δεκάρα που πληρωνόταν στους παίκτες του προερχόταν απευθείας από την τσέπη του. Τα μπόνους στους ποδοσφαιριστές του συμπεριελάμβαναν και τη δυνατότητα δανεισμού της Aston Martin του για μια εβδομάδα. Το πρότζεκτ του ξεπέρασε τον σύλλογο και επηρέασε την κοινότητα στο σύνολό της.

Όντας αφοσιωμένος Χριστιανός προσπάθησε να συμπεριλάβει σχολεία και κοινοτικές ομάδες. Άνοιξε δεσμούς με περισσότερες από 100 σχολές, δίνοντας παροχές σε επαγγελματίες προπονητές δωρεάν σε μια προσπάθεια να τους δώσει μια άμεση διαδρομή στην ομάδα. Για τον ίδιο τον σύλλογο, υποσχέθηκε να κατασκευάσει ένα ολοκαίνουργιο στάδιο 6.000 θέσεων που θα αντικαταστήσει το Raydale Park και θα συμμορφώνεται με τους κανονισμούς της Premiership. Μια ιδέα που φαινόταν αστεία για μια πόλη μόλις 3.000 κατοίκων, στις αρχές του 2007 έμοιαζε ότι τίποτα δεν μπορούσε να σταματήσει τους Anvils και τον φιλόδοξο πρόεδρό τους.

Ωστόσο οι ρωγμές είχαν ήδη αρχίσει να φαίνονται πριν από το ντεμπούτο τους στην κορυφαία κατηγορία. Η ομάδα είχε καταφέρει να χάσει το προβάδισμα των 12 βαθμών μέχρι τη στιγμή που το νικητήριο τέρμα του James Grady χάρισε την άνοδο στη Γκρέτνα την τελευταία αγωνιστική της χρονιάς. Μια περίπτωση κάμψης; ίσως, αλλά δεν λάβαμε υπόψη και την περίεργη κατάσταση σχετικά με τον προπονητή τη Rowan Alexander  ο οποίος έλειπε τον τελευταίο μήνα της σεζόν με μια μυστηριώδη, απροσδιόριστη ασθένεια.

Η κατάσταση θα συνέχιζε να μπερδεύει τους πιστούς της Γκρέτνα την επόμενη χρονιά, όταν ο Alexander - ο οποίος οδήγησε την Γκρέτνα σε όλο της το ταξίδι -  άρχισε να εμφανίζεται στα γήπεδα της SPL προσπαθώντας να ηγηθεί της ομάδας του αλλά του απαγορεύτηκε η είσοδος. Ο Alexander  ισχυρίστηκε ότι του ζητήθηκε μόνο να κάνει ένα διάλειμμα από τη θέση του και η Γκρέτνα δεν ξεκαθάρισε ποτέ επίσημα την κατάστασή του. Ο βοηθός του David Irons ήταν εκείνος που πήρε τη “καυτή πατάτα” για την πρώτη χρονιά της Γκρέτνα στη Premiership

Μέχρι τα τέλη του 2007 οι ρωγμές είχαν μετατραπεί σε χάσματα. Αυτό που θα έπρεπε να ήταν ένα ονειρώδες ντεμπούτο στη κορυφαία κατηγορία της Σκωτίας μετατράπηκε σε εφιάλτη. Η ίδια η πόλη στερήθηκε την ευκαιρία να φιλοξενήσει την ελίτ της Σκωτίας. Το Raydale Park δεν πληρούσε τα κριτήρια του πρωταθλήματος και έτσι η Gretna αναγκάστηκε να μοιράζεται το ίδιο στάδιο με τη Μάδεργουελ, μια ομάδα που εδρεύει λίγο έξω από τη Γλασκώβη.

Οι πιστοί της Γκρέτνα θα έπρεπε να διανύσουν σχεδόν 80 μίλια για να παρακολουθήσουν τους εντός έδρας αγώνες και τα ήδη πενιχρά νούμερα της ομάδας θα έφταναν σύντομα σε ντροπιαστικά επίπεδα, καταγράφοντας ένα ιστορικό χαμηλό ρεκόρ προσέλευσης στη SPL τον Φεβρουάριο του 2008, όταν μόνο 501 θεατές παρακολούθησαν τον αγώνα εναντίον της Νταντί Γιουνάιτεντ. Οι χαμηλές προσελεύσεις συνδυάστηκαν με κακές επιδόσεις με την Γκρέτνα να περιμένει επτά παιχνίδια για μια νίκη στη κορυφαία κατηγορία, κερδίζοντας μόνο πέντε παιχνίδια όλη τη σεζόν.

Στα παρασκήνια τα πράγματα δεν ήταν πολύ καλύτερα. Οι φήμες είχαν κυκλοφορήσει εδώ και καιρό ότι η υγεία του Mileson χειροτέρευε και αποδείχτηκαν αληθινές όταν απέσυρε απότομα τη χρηματοδότησή του στα μέσα της σεζόν. Χωρίς την υποστήριξή του, οι βαθιές ελλείψεις του πρότζεκτ αποκαλύφθηκαν βάναυσα. Οι παίκτες έμειναν χωρίς μισθό και σύντομα αρνήθηκαν να παίξουν. Ο πλέον προσωρινός προπονητής Dave Irons πήδηξε και αυτός από το καράβι.

Τα τρομερά οικονομικά προβλήματα οδήγησαν σε αφαίρεση δέκα βαθμών και η Γκρέτνα ολοκλήρωσε τη χρονιά με 13 μόλις βαθμούς. Με τον Mileson να μην φαίνεται πουθενά μέσα στο χάος, η Scpttish Football League αναγκάστηκε να συντάξει ένα οικονομικό πακέτο που επέτρεψε στην Γκρέτνα να ολοκληρώσει τη χρονιά.

Μια πορεία που υποσχόταν τόσα πολλά κατέληξε σε υποβιβασμό, καθεστώς οικονομικής διαχείρισης και εν τέλει πτώχευση τον Μάιο του 2008. Ο σύλλογος σύντομα αποσύρθηκε από τη Scottish Football League και αντικαταστάθηκε από την Άνναν Αθλέτικ, όπως η Γκρέτνα είχε αντικαταστήσει τους Ερντριόνιανς λίγα χρόνια νωρίτερα.

Ο Mileson θα μας άφηνε δυστυχώς τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους και σίγουρα ακόμη και οι μεγαλύτεροι επικριτές του θα έπρεπε να θαυμάσουν τα επιτεύγματά του. Ένας άνθρωπος που μετά από ένα παιδικό ατύχημα του είπαν ότι δεν θα ξαναπερπατήσει, ήταν συνηθισμένος να κατακτά πράγματα μέσα στις αντιξοότητες.

Υπάρχει ένα στοιχείο ρομαντισμού στην ιστορία της Γκρέτνα και ταιριάζει αναμφίβολα για μια πόλη της οποίας η πρώτη φήμη είναι το μέρος όπου τα νεαρά ζευγάρια μπορούν να δραπετεύσουν και να παντρευτούν χωρίς τη συγκατάθεση των γονιών τους. Από την άλλη είναι μια ιστορία που ήταν πάντα καταδικασμένη στην αποτυχία. Μπορεί να ειπωθεί ένα επιχείρημα ότι η άνοδος της Γκρέτνα ήταν πολύ γρήγορη. Ίσως μερικά ακόμα χρόνια στις χαμηλότερες κατηγορίες θα έδιναν χρόνο για να χτιστεί το γήπεδό τους. Ίσως η ακαδημία της να έφερνε αποτελέσματα και η Γκρέτνα να μπορούσε να αντικαταστήσει τα γερασμένα αστέρια της με ποδοσφαιριστές από τις ακαδημίες της. Είναι μια ωραία σκέψη όμως απίθανη εν τέλει.

Η Γκρέτνα εμφανίστηκε στη τελική μόνο ως save ενός παίκτη του Football Manager. Μόλις ο παίκτης χάσει το ενδιαφέρον του το όνειρο απλά παύει να υπάρχει. Σπάνια το ποδόσφαιρο έχει δει μια τόσο αξιοσημείωτη άνοδο και πτώση σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα. Είναι ένα παράδειγμα για όλους για το τι μπορεί να συμβεί όταν μια ομάδα υπερεκτείνει τις φιλοδοξίες της. 

Χωρίς τους οπαδούς και μια ιστορία από πίσω τι μένει όταν εξαφανιστούν τα χρήματα; ένα απόλυτο τίποτα.